Strefa EX czyli strefa zagrożona wybuchem to przestrzeń, w której w określonych warunkach może wystąpić stan zagrożenia wybuchowego spowodowany występowaniem mieszaniny wybuchowej - mieszaniny gazu, pary, palnych cieczy, pyłów lub włókien albo kilku gazów i par lub pyłów z powietrzem, tlenem lub innymi gazami. Nie potrzeba wiele, aby doszło do eksplozji. Wystarczy iskra lub temperatura powstała podczas niewłaściwej eksploatacji urządzeń lub instalacji elektrycznych. Bezpośrednią przyczyną wybuchu mogą być również wyładowania atmosferyczne i elektryczność statyczna. Klasyfikacja stref zagrożonych wybuchem zaprezentowana jest w Tabeli 1.

Tabela 1. Klasyfikacja stref zagrożonych wybuchem

Rodzaj zagrożenia	Strefa zagrożenia wybuchem	Występowanie atmosfery wybuchowej
Gazy, ciecze i ich opary (G)	strefa 0	Ciągłe, zagrożenie utrzymuje się przez długi czas
	strefa 1	Sporadyczne, zagrożenie może się pojawić w normalnych warunkach
	strefa 2	Rzadkie, nie występuje w warunkach normalnej pracy, jeżeli wystąpi, to przez krótki okres czasu
Palne pyły (D)	strefa 20	Ciągłe, zagrożenie utrzymuje się przez długi czas
	strefa 21	Sporadyczne, zagrożenie może się pojawić w normalnych warunkach
	strefa 22	Rzadkie, nie występuje w warunkach normalnej pracy, jeżeli wystąpi, to przez krótki okres czasu

Źródło: opracowanie własne

Zagrożenie wybuchem - konsekwencje dla przedsiębiorców
W wielu przedsiębiorstwach takich jak zakłady chemiczne, petrochemiczne, zakłady z branży gazowniczej, młyny, zakłady produkujące farby i lakiery, zakłady włókiennicze strefy EX są miejscem pracy ludzi oraz maszyn. Nawet przy zastosowaniu najlepszych zabezpieczeń nie da się całkowicie wyeliminować zagrożenia życia i zdrowia ludzi wykonujących prace w strefach EX. Przedsiębiorstwa narażone są też na straty wynikające z kosztownych remontów uszkodzonych urządzeń i instalacji. Nie mniej kosztowe mogą być straty wynikające z nieplanowanych postojów produkcyjnych.

Zapobiec wybuchowi  - w jaki sposób?
Właściwy dobór urządzeń do warunków zagrożenia oraz fachowość służb odpowiedzialnych za ich zainstalowanie, eksploatacje, naprawy i regulacje pozwolą zminimalizować ryzyko wybuchu, przyczyniając się do wzrostu bezpieczeństwa procesów produkcyjnych i zaangażowanych w ich obsługę pracowników.
Dobór urządzeń powinien być zgodny z obowiązującymi uregulowaniami prawnymi i uwzględniać np:
- rodzaj strefy zagrożenia wybuchem,
- parametry wybuchowe występującej substancji,
- temperaturę otoczenia,
- warunki i miejsce pracy,
- zabezpieczenie przed zwarciami i przeciążeniami itp.
Urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym dzieli się na 2 zasadnicze grupy:
- grupa I - urządzenia przeznaczone do pracy pod ziemią w kopalniach oraz w naziemnych obszarach kopalń zagrożonych wybuchem gazu lub pyłu, 
- grupa II - urządzenia przeznaczone do stosowania na powierzchni w obszarach zagrożonych wybuchem gazów, par, mgieł lub pyłów.
Urządzenia EX dzieli się dalej na różne kategorie w zależności od poziomu użytych zabezpieczeń. Urządzenia klasyfikuje się również pod względem rodzaju budowy i klasy temperaturowej. Przykład klasyfikacji ze względu na budowę oraz zastosowanie do strefy wybuchowości ilustruje Tabela 2.

Tabela 2. Klasyfikacja urządzeń EX ze względu na rodzaj budowy

Symbol	Rodzaj budowy	Zastosowanie do strefy
Exd	osłona ognioszczelna		1	2
Exe	wzmocniona		1	2
Exi	iskrobezpieczna	0	1	2
Exo	osłona olejowa		1	2
Exp	osłona gazowa z nadciśnieniem		1	2
Exm	osłona hermetyzowana masą izolacyjną		1	2
Exq	osłona piaskowa		1	2
Exn	zastosowanie materiałów nieiskrzących			2

Źródło: opracowanie własne

Służby obsługujące urządzenia i instalacje EX muszą posiadać odpowiednie uprawnienia z zakresie eksploatacji i dozoru oraz znać obowiązujące normy i stosować odpowiednie przepisy BHP.
Kwestie doboru urządzeń oraz Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w strefach zagrożonych wybuchem regulują w Polsce następujące akty prawne:
- Dyrektywa 1999/92/EC (tzw. ATEX 137), zawierająca minimalne wymagania bhp dla pracowników w strefach potencjalnie zagrożonych wybuchem
- Dyrektywa 94/9/EC (tzw. ATEX 95 lub 100a), zawierająca wymagania dot. urządzeń stosowanych w strefach potencjalnie zagrożonych wybuchem
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla   urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem
- Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 maja 2003 roku w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa.

Dlaczego APEX-ELZAR Sp. z o.o. ?
Firma Apex-Elzar od 16 lat wykonuje prace w strefach zagrożonych wybuchem, świadcząc usługi ciągłego nadzoru, kontroli i konserwacji na instalacjach technologicznych ANWIL SA.  Posiadamy uprawnienia w zakresie dozoru i eksploatacji instalacji i urządzeń w wykonaniu EX. Wszelkie czynności naprawcze, pomiarowe i instalacyjne przeprowadzane są przez odpowiednio wykwalifikowane osoby z wykorzystaniem narzędzi i aparatury pomiarowej przeznaczonych do pracy w warunkach zagrożenia wybuchem.

Oferujemy:

- Projektowanie, dobór i montaż urządzeń oraz wykonanie instalacji w strefach zagrożonych wybuchem, zgodnie z dyrektywą ATEX:
- systemy telewizji przemysłowej, monitoring, 
- systemy analityki przemysłowej, montaż i rozruch urządzeń takich jak gazomierze, przepływomierze, analizatory, detektory stężeń wybuchowych itp.,
- instalacje oświetlenia,
- instalacje siłowe,
- instalacje odgromowe.

Współpracujemy z renomowanymi dostawcami sprzętu i części zamiennych i posiadamy wiedzę techniczną pozwalającą zaproponować nowoczesne i najkorzystniejsze rozwiązania w zakresie doboru urządzeń i wykonania instalacji EX.

- Remonty urządzeń w wykonaniu Ex:
         
Kompleksowe remonty i przeglądy silników elektrycznych, obejmujące przezwajanie stojanów lub/i wirników, wyważanie dynamiczne wirników, wymiana łożysk tocznych, remont lub regeneracja elementów układu mechanicznego i elektrycznego.

Naprawy aparatów elektrycznych i opraw oświetleniowych.

Remonty i wzorcowanie urządzeń AKPiA takich jak:
- przetworniki ciśnienia i różnicy ciśnień,
- elektrozawory,
- napędy siłowników i elementy wykonawcze zaworów,
- urządzenia analityki przemysłowej - detektory stężeń wybuchowych, analizatory pH, analizatory wilgoci, analizatory różnych gazów i cieczy, chromatografy i inne.

Remont każdego urządzenia zakończony jest odpowiednimi próbami i wystawieniem protokołu poświadczającego zachowanie cech EX.

Pomiary elektryczne w strefach zagrożonych wybuchem w zakresie:
- skuteczności ochrony przeciwporażeniowej,
- rezystancji izolacji,
- stanu instalacji odgromowych.

Apex-Elzar Sp. z o.o., ul. Toruńska 222, 87-805 Włocławek
tel. 54 237 25 12, fax 54 237 35 99
e-mail: biuro@apex-elzar.com.pl,  www.apex-elzar.com.pl